Περίληψη / Summary
Miljkovic Bojan, Η εικόνα του αυτοκράτορα Στεφάνου από τη μονή Χιλανδαρίου
Η «Ιστορία των θαυματουργών εικόνων της Μονής Χιλανδαρίου», που καταγράφηκε το 1558/9 στη Μόσχα, περιέχει μια ενδιαφέρουσα διήγηση σχετικά με την εικόνα της Παναγίας της Αβραμιώτισσας με τον Χριστό και την απεικόνιση του Προφήτη Ηλία στο φόντο, η οποία φυλάσσεται ακόμη στο σκευοφυλάκιο της σερβικής μονής στο Άγιο Όρος. Σύμφωνα με τη διήγηση, αυτή η εικόνα, η οποία μεταφέρθηκε από το Μοναστήριον (σημερινά Bitola) από τον Σέρβο ηγεμόνα Στέφανo Ντούσαν, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην κατάκτηση των Σερρών από τους Σέρβους το 1345. Αυτή η Παναγία με τον Χριστό ανήκει στον σπάνιο τύπο της Πελαγονίτισσας και παλαιότερα είχε επένδυση. Κρίνοντας από τα μεταγενέστερα αντίγραφά της, η εικόνα χαίρει μεγάλης λατρείας στην Σερβική Αυλή και αργότερα στη μονή Χιλανδαρίου, όπου σύμφωνα με τη διήγηση το σερβικό αυτοκρατορικό ζεύγος την έφερε κατά την επίσκεψή τους στο Άγιο Όρος το 1347/8. Με βάση το ύφος της, η εικόνα μπορεί να χρονολογηθεί γύρω στα μέσα του 14ου αιώνα και αποτελεί αντίγραφο της παλαιότερης και πλέον ανύπαρκτης Παναγίας του Μοναστηρίου (Bitola). Ωστόσο, ο εικονογραφικός τύπος υπήρχε και ανεξάρτητα από την Πελαγονία, και είναι ασφαλές να υποθέσουμε ότι οι πηγές του βρίσκονταν πιθανώς στην Κωνσταντινούπολη. Το μοναδικό επίθετο της εικόνας της Χιλανδαρίου υποδεικνύει επίσης την Πρωτεύουσα, ή, πιο συγκεκριμένα, τη μονή των «Αβραμιτών», ως τόπο προέλευσης. Κατά το δεύτερο μισό του 9ου και τον 10ο αιώνα, η μονή αυτή φύλασσε μια σεβαστή εικόνα της Παναγίας που θεωρούνταν Αχειροποίητη. Δεν είναι γνωστό τίποτα για την εμφάνιση αυτής της εικόνας, εκτός αν η εικόνα της Χιλανδαρίου, που εξετάζεται στην παρούσα εργασία, αποτελεί αντίγραφό της. Η θαυματουργή εικόνα της Πελαγονίτισσας από το Μοναστήριον ήταν πιθανώς φυλαγμένη στον καθεδρικό ναό της πόλης, δηλαδή στην έδρα της Πελαγονικής επισκοπής, αφιερωμένη στην Παναγία, μέχρι την οθωμανική κατάκτηση και την επακόλουθη καταστροφή της πόλης το 1385.
The Story of the miracle-working icons of the Hilandar monastery, written down in 1558/9 in Moscow, contains an interesting legend about the processional icon of the Mother of God Abramiotis(s)a with Christ and the representation of the Prophet Elijah on the background, still kept in the treasury of the Serbian monastery on the Holy Mountain. According to the legend, this icon, which was taken from Bitolj by the Serbian ruler Stefan Dusan, played the decisive role in the Serbian conquest of Serres in 1345. This Mother of God with Christ belongs to the rare Pelagonitissa type and it used to have revetment. To judge by its later copies, the icon was held in high reverence on the Serbian Court and later in the Hilandar monastery where the legend says the Serbian imperial couple brought it on the occasion of their visit to the Holy Mountain in 1347/8. On the basis of its style, the icon can be dated around the middle of the 14th century and it is a copy of the older and now non-existent Mother of God from Bitolj. However, the iconographic type was in existence also independently of Pelagonia, and it is safe to assume that its sources were probably in Constantinople. The unique epithet of the Hilandar icon also points to the Capital, or, more precisely to the monastery «των Αβραμιτών», as the place of origin. In the second half of the 9th and in the 10th century, this monastery treasured a venerated icon of the Mother of God which was considered as Acheiropoietos. Nothing is known about the appearance of this icon, unless the Hilandar icon, dealt with in the present paper, represents its replica. The miracle-working icon of Pelagonitissa from Bitolj was probably treasured in the city cathedral, i.e. in the seat of the Pelagonian bishopric, dedicated to the Virgin, up to the Ottoman conquest and subsequent destruction of the town in 1385.
