Περίληψη
Τζόρτζε Μπούμπαλο, Η επιστημονική επίσκεψη του Ντραγκούτιν Αναστασίγιεβιτς στο Άγιον Όρος του Άθωνα τον χειμώνα του έτους 1906-7.
Ο Νταγκούτιν Αναστασίγιεβιτς, ως λέκτορας της Βυζαντινολογίας στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου, επιχείρησε τον χειμώνα του 1906–1907, την άνοιξη και το καλοκαίρι του 1912, δύο επιστημονικές επισκέψεις στο Άγιο Όρος ως υπότροφος της Σερβικής Βασιλικής Ακαδημίας. Τα στοιχεία περί αυτών των δύο επισκέψεών του διαφυλάχθηκαν στα αρχεία της Σερβικής Βασιλικής Ακαδημίας, του Υπουργείου Εξωτερικών και του Υπουργείου Παιδείας του Βασιλείου της Σερβίας, καθώς και στην επίσημη και προσωπική αλληλογραφία του Αναστασίγεβιτς με την Ακαδημία ή με κάποιους ακαδημαϊκούς. Το σχετικό υλικό φυλάσσεται στο Αρχείο της Σερβικής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών (SANU) και στο Κρατικό αρχείο της Σερβίας, στο Βελιγράδι.
Η Ακαδημία με την παρακίνηση του γενικού γραμματέα της Λιουμπομίρ Κοβάτσεβιτς, και με τη συνεπή υποστήριξη του προέδρου της Στόγιαν Νοβάκοβιτς, αποφάσισε να χρηματοδοτήσει τη διαμονή του Αναστασίγεβιτς στο Άγιον Όρος προκειμένου να φωτογραφήσει και να αντιγράψει σημαντικά ελληνικά έγγραφα για τη σερβική ιστορία. Για τον σκοπό αυτό προμηθεύτηκε φωτογραφική μηχανή. Η Ακαδημία φρόντισε να εξασφαλίσει στον Αναστασίγεβιτς όλες τις απαραίτητες άδειες για το ταξίδι αυτό και την επιστημονική του εργασία στον Άθωνα. Εκείνος στο Μόναχο προμηθεύτηκε τη φωτογραφική μηχανή νέου τύπου, βάσει της πατέντας Eastman Kodak, η οποία επέτρεπε τη φωτογράφηση απευθείας σε φωτογραφικό χαρτί και όχι, όπως παλαιότερα, σε υάλινες πλάκες.
Ο Αναστασίγεβιτς διέμεινε στο Άγιον Όρος για πρώτη φορά από τα τέλη Νοεμβρίου του 1906 έως τα τέλη Φεβρουαρίου του 1907, ενώ πληροφορίες για τις λεπτομέρειες της διαμονής του αντλούμε από τα γράμματα που έστελνε τακτικά από τον Άθωνα προς τον Λιουμπομίρ Κοβάτσεβιτς. Τον χειμώνα του 1906/1907 έκανε περίπου 500 φωτογραφικές λήψεις, κυρίως των μεσαιωνικών ελληνικών εγγράφων της Ι. Μονής Χιλανδαρίου. Κατάφερε να φωτογραφίσει και τους σερβικούς καταστατικούς χάρτες της Μεγίστης Λαύρας, αλλά στα περισσότερα ελληνικά μοναστήρια δεν τού παραχώρησαν το υλικό λόγω έλλειψης της εμπιστοσύνης προς τους Σλάβους, που προκλήθηκε εξαιτίας της ρωσικής εξάπλωσης στο Άγιον Όρος και εξαιτίας της διεκδίκησης της Μακεδονίας εκ μέρους των Σέρβων και Βουλγάρων.
Ο Αναστασίγεβιτς σκόπευε να εκδώσει τη συλλογή των μεσαιωνικών ελληνικών εγγράφων του Χιλανδαρίου, αλλά όταν επέστρεψε στη Σερβία δίστασε να ξεκινήσει την αντιγραφή εγγράφων από τις φωτογραφίες. Ό λόγος ήταν πως είχε ήδη προηγηθεί σχετική προσπάθεια από τον Louis Petit, ο οποίος είχε φωτογραφήσει τα χιλανδαρινά μεσαιωνικά έγγραφα ήδη από το 1905.
Στα μέσα του 1911, η Σερβική Βασιλική Ακαδημία ζήτησε από τον Αναστασίγεβιτς να επιστρέψει τις φωτογραφικές λήψεις των αγιορείτικων εγγράφων και να επιταχύνει την προετοιμασία έκδοσης της συλλογής των χιλανδαρνών ελληνικών εγγράφων. Έως τις αρχές Φεβρουαρίου του 1912 εκείνος επέστρεψε όλες τις φωτογραφικές λήψεις και αιτήθηκε τη Σερβική Βασιλική Ακαδημία να χρηματοδοτήσει ακόμα μία επιστημονική του επίσκεψη στο Άγιον Όρος με σκοπό να ολοκληρώσει και να ελέγξει το υλικό για την εν λόγω έκδοση. Κατόπιν της έγκρισης της εκ νέου αποστολής του, ξεκίνησε προς τα τέλη του Φεβρουαρίου το ταξίδι του στο Άγιον Όρος μέσω της Κωνσταντινούπολης, όπου έλαβε την είδηση ότι η συλλογή των μεσαιωνικών χιλανδαρινών εγγράφων, που συνέταξε ο Petit, ήδη είχε δημοσιευθεί το προηγούμενο έτος. Αποπεράτωσε την αποστολή του στον Άθωνα στα μέσα Αυγούστου του ίδιου έτους, διαμένοντας κυρίως στο Χιλανδάρι.
Παρά την επιθυμία του Αναστασίγεβιτς να εκδώσει η Σερβική Βασιλική Ακαδημία ολόκληρο το παλαιό αρχείο του Χιλανδαρίου, σε πιο πλήρη και επιμελημένη έκδοση από αυτήν του Petit, η Ακαδημία αποφάσισε ότι έπρεπε να εκδώσει μόνο τα έγγραφα που είχαν παραλειφθεί από την έκδοση του Petit, καθώς και τις διορθώσεις και τις συμπληρώσεις αυτής. Αν και η συλλογή του Αναστασίγεβιτς “Από τον ελληνικό αρχείο του Χιλανδαρίου”, με 15 έγγραφα, τα οποία δεν είχε δημοσιεύσει ο Petit, έγινε δεκτή για δημοσίευση από τις εκδόσεις της Σερβικής Βασιλικής Ακαδημίας, το αρχείο αυτό καταστράφηκε κατά τον βομβαρδισμό του Βελιγραδίου στον Αʹ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Από τις μερικές εκατοντάδες χιλανδαρινών ελληνικών χειρογράφων από την περίοδο μεταξύ του 11ου και του 19ου αιώνα, που είχε φωτογραφήσει στον Άθωνα, ο Αναστασίγεβιτς τελικά δημοσίευσε μόνο δύο. Επίσης, δημοσίευσε και τους σερβικούς καταστατικούς χάρτες από τη Μεγίστη Λαύρα. Το πολυτιμότερο και διαχρονικότερο αποτέλεσμα της διαμονής του στον Άθωνα είναι οι 500 φωτογραφικές λήψεις των αγιορείτικων εγγράφων που φυλάσσονται στο Αρχείο της Σερβικής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών (SANU). Έναν αιώνα μετά τη δημιουργία τους, οι φωτογραφίες αυτές χρησιμοποιούνται για επιστημονικές εργασίες και προετοιμασία των κριτικών εκδόσεων, ενώ πολλές από αυτές έχουν αντικαταστήσει πλέον τα πρωτότυπα, τα οποία στο μεταξύ χάθηκαν.
