Οι μεσαιωνικές λογοτεχνικές μεταφράσεις πραγματοποιούνταν σε πολλά μέρη και σε πολλά πλαίσια, με τα μεγάλα αστικά κέντρα να αναπτύσσουν ισχυρές ικανότητες που συχνά εξαρτώνταν από τις εξαιρετικές γλωσσικές δεξιότητες μεμονωμένων μεταφραστών (τόσο λαϊκών όσο και εκκλησιαστικών). Προσελκύοντας ανθρώπους διαφορετικής προέλευσης, οι μονές έγιναν επίσης κέντρα μετάφρασης, κυρίως επειδή φιλοξενούσαν ομιλητές (και αναγνώστες) πολλών διαφορετικών γλωσσών. Δύο σημαντικά κέντρα αυτού του είδους από τα μέσα του 10ου έως τα τέλη του 11ου αιώνα ήταν το Άγιο Όρος και η Αντιόχεια με τα περίχωρά της. Αυτή ήταν η περίοδος κατά την οποία το Άγιο Όρος καθιερώθηκε ως μοναστική περιοχή, με ελληνική αλλά και γεωργιανή παρουσία από την αρχή, και σύντομα προσέλκυσε επίσης χρήστες της λατινικής και της σλαβονικής γλώσσας. Αφού οι Βυζαντινοί ανακατέλαβαν την Αντιόχεια από τους Χαμδανίδες το 969, η ελληνική γλώσσα και λογοτεχνία ανέκτησαν την κυριαρχία τους σε τοπικό επίπεδο, αλλά συνάντησαν και άλλες πλούσιες λογοτεχνικές παραδόσεις, όπως την αραβική, την αρμενική, τη συριακή και τη γεωργιανή. Τόσο στο Άγιο Όρος όσο και στο Μαύρο Όρος, αυτές οι μοναστικές κοινότητες ασχολήθηκαν με μεγάλης κλίμακας μεταφραστικά έργα ολόκληρης της βιβλικής και πατερικής κληρονομιάς (συμπεριλαμβανομένης της αγιολογίας, της ασκητικής γραμματείας, των ομιλιών, των σχολίων κ.λπ.). Ταυτόχρονα, η ίδια η πόλη της Αντιόχειας καλλιέργησε ένα νέο πνευματικό περιβάλλον στο οποίο μπορούσαν να πραγματοποιηθούν ελληνο-συρο-αραβικές μεταφράσεις. Αν και είναι γνωστά τα ονόματα ορισμένων μεταφραστών, οι μελετητές άρχισαν μόλις πρόσφατα να μελετούν αυτές τις μεταφραστικές δραστηριότητες και τα έργα με μεγαλύτερη λεπτομέρεια. Εστιάζοντας στις περιπτώσεις της Αντιόχειας (συμπεριλαμβανομένου του περιβάλλοντος μοναστικού τοπίου) και του Άγιου Όρους (συμπεριλαμβανομένων των αλληλεπιδράσεών του με τη Θεσσαλονίκη και την Κωνσταντινούπολη), αυτό το εργαστήριο θα εξετάσει τα ακόλουθα ερωτήματα: Ποιοι είναι οι κύριοι άνθρωποι, ομάδες και ιδρύματα που εμπλέκονται σε αυτές τις μεταφράσεις; Τι είδους τεκμήρια σχετικά με αυτές τις μεταφράσεις είναι ακόμη διαθέσιμα σήμερα (αφηγηματικές πηγές, χειρόγραφα κ.λπ.) και πώς μπορούν να αναλυθούν; Μπορεί το έργο των ομάδων μεταφραστών να ανιχνευθεί στις σωζόμενες πηγές και πώς μπορούμε να μελετήσουμε τις μεταφραστικές τεχνικές και μεθόδους τους; Ποια είναι η σχέση μεταξύ των μοναστικών και των αστικών μεταφραστικών κέντρων; Υπάρχουν κοινές μεταφραστικές πρακτικές μεταξύ του Άγιου Όρους και της Αντιόχειας που θα μπορούσαν να υποδηλώνουν αμοιβαία επιρροή και ανταλλαγές; Επιπλέον, το εργαστήριο θα διερευνήσει άλλες περιπτώσεις μοναστικών μεταφράσεων στην Ανατολική Μεσόγειο, όπως η υποδοχή του σώματος των αντιοχικών μεταφράσεων κατά τη διάρκεια της Κοπτο-Αραβικής Αναγέννησης, ή οι μεταγενέστερες ελληνο-σλαβονικές μεταφράσεις στο Άγιο Όρος. Συμμετέχοντες: Alice Croq (Université Paul Valéry - Montpellier), Joe Glynias (Harvard University), Miriam Hjälm (Sankt Ignatios College (EHS)/Uppsala University), Christian Høgel (Lund University), Habib Ibrahim (Πανεπιστήμιο του Τύμπινγκεν), Joshua Mugler (Μουσείο Hill & Βιβλιοθήκη Χειρογράφων), Sandro Nikolaishvili (Πανεπιστήμιο της Νότιας Δανίας), Adrian C. Pirtea (Αυστριακή Ακαδημία Επιστημών, Βιέννη), Lewis Read (Πανεπιστήμιο της Βιέννης), Daria Resh (Σουηδικό Ινστιτούτο Αθηνών / SDU), Marijana Vukovic (Πανεπιστήμιο της Νότιας Δανίας)
Medieval literary translations happened at many places and in many contexts, with large urban centres building up strong competences which often depended on the extraordinary linguistic capabilities of individual translators (both lay and ecclesiastic). Attracting people of various backgrounds, monasteries also became centres of translation, not least because they housed speakers (and readers) of several different languages. Two important such centres from the mid-tenth to the late eleventh century were Mt Athos and Antioch with its environs. This was the period in which Athos was established as a monastic area, with Greek but also Georgian presence from the beginning, and soon attracting also users of Latin and Slavonic. After the Byzantines reconquered Antioch from the Hamdanids in 969, Greek language and literature rose again to prominence on a local level, but also encountered other rich literary traditions, such as Arabic, Armenian, Syriac and Georgian. Both on Mt Athos and on the Black Mountain, these monastic communities engaged in large-scale translation projects of the entire Biblical and Patristic heritage (including hagiography, ascetic literature, homilies, commentaries, etc.). At the same time, the city of Antioch itself fostered a new intellectual environment in which Graeco-Syro-Arabic translations could take place. Although some of the translators’ names are known, scholars have only recently begun to study these translation activities and projects in more detail. Focusing on the cases of Antioch (incl. the surrounding monastic landscape) and Mt Athos (incl. its interactions with Thessaloniki and Constantinople), this workshop will address the following questions: Who are the main individuals, groups and institutions involved in these translations? What kind of evidence about these translations is still available today (narrative sources, manuscripts, etc.) and how can it be analyzed? Can the work of translator teams be detected in the extant sources and how can we study their translation techniques and methods? What is the relationship between the monastic and the urban translation centres? Are there any translation practices shared between Athos and Antioch that could indicate mutual influence and exchanges? In addition, the workshop will explore other cases of monastic translations in the Eastern Mediterranean, such as the reception of the corpus of Antiochene translations during the Copto-Arabic Renaissance, or the later Graeco-Slavonic translations on Mt Athos. Participants: Alice Croq (Université Paul Valéry - Montpellier), Joe Glynias (Harvard University), Miriam Hjälm (Sankt Ignatios College (EHS)/Uppsala University), Christian Høgel (Lund University), Habib Ibrahim (University of Tübingen), Joshua Mugler (Hill Museum & Manuscript Library), Sandro Nikolaishvili (University of Southern Denmark), Adrian C. Pirtea (Austrian Academy of Sciences, Vienna), Lewis Read (University of Vienna), Daria Resh (Swedish Institute at Athens / SDU), Marijana Vukovic (University of Southern Denmark)
