%20-1.jpg)
Περίληψη / Summary
Οι βυζαντινοί πύργοι των μοναστηριακών κτημάτων στη Χαλκιδική σώζονται σε μεγάλο αριθμό και χρονολογούνται από τον 11ο έως τον 14ο αιώνα. Αποτελούσαν τμήμα των μετοχίων των μονών του Αγίου Όρους και προστάτευαν όχι μόνο την κύρια εγκατάσταση (καθέδρα) του κάθε μετοχίου, αλλά χρησίμευαν και ως έσχατο καταφύγιο για τους παροίκους σε περιπτώσεις πειρατικών επιδρομών. Η πυκνή παρουσία τους στις χερσονήσους της Κασσάνδρας και της Σιθωνίας, σε συνδυασμό με τους πύργους που βρίσκονται στην αθωνική χερσόνησο, συνθέτει ένα ιδιαίτερο δίκτυο, κυρίως αμυντικού χαρακτήρα. Οι πύργοι της Χαλκιδικής ήταν πολυώροφοι και φαίνεται ότι χρησιμοποιούνταν επίσης ως αποθηκευτικοί χώροι για αγροτικά προϊόντα, όπως συνέβαινε στην περίπτωση του πύργου του Βολβού. Η είσοδος κάθε πύργου βρισκόταν σε ύψος αρκετών μέτρων από το έδαφος, για λόγους ασφαλείας. Για την πρόσβαση σε αυτούς απαιτούνταν ξύλινες σκάλες, όπως ίσχυε για τους περισσότερους βυζαντινούς μεμονωμένους πύργους. Η τοιχοποιία τους αποτελούνταν από ακατέργαστες πέτρες ή αργολιθοδομή, με άφθονο ασβεστοκονίαμα. Η λιτότητά τους επιτρέπει να θεωρηθούν ανάλογοι με τους πύργους του Αγίου Όρους που ανήκουν στον ίδιο τύπο. Υπάρχουν, επίσης, πύργοι που φέρουν εξωτερικές αντηρίδες. Δυστυχώς, τα προαναφερθέντα χαρακτηριστικά τους δεν παρέχουν ακριβή βάση για τη χρονολόγησή τους. Επιπλέον, δεν υπάρχει βεβαιότητα ως προς τη χρονολόγηση των πύργων που σώζονται σε ερειπιώδη κατάσταση, καθώς δεν παρουσιάζουν ιδιαίτερα γνωρίσματα ή επιγραφές. Επομένως, η χρονολόγησή τους –και σε ορισμένες περιπτώσεις η ταυτοποίησή τους– καθίσταται δυνατή μέσω στοιχείων που προκύπτουν από βυζαντινά έγγραφα στα μοναστηριακά αρχεία του Αγίου Όρους.
The Byzantine monastic estate towers of Halkidiki survive in a large number and date from the 11th to the 14th century. They belonged to the metochia (dependencies) of the monasteries of Mount Athos and they protected not only the kathedra (main seat) of each metochion, but also served as the last refuge of the paroikoi in times of pirate attacks. Their density in the peninsulas of Kassandra and Sithonia, together with the towers within the athonite pensinula forms a special network, mainly of defensive character. The towers of Halkidiki were built in many levels and it seems that they were also used as storage depots for agricultural products, as the tower of Volvos served. The entrance of each tower was opened some meters above the ground, for reasons of security. Wooden staircases would have been required to gain access to them, as was necessary at most of the Byzantine free-standing towers. The walls were built with rough-cut or rubble stone and abundant lime mortar. Their austerity allowed them to be considered as parallels for Athonite towers of the same type. There are also towers with external buttresses. Unfortunately, their above mentioned characteristics offer no precise basis for dating. Moreover, we are not certain about the dating of towers which survive in ruins, since they do not present any special features or inscriptions. Thus, their date – and in some cases identification – is possible by the data provided by Byzantine documents in the monastic archives of Mount Athos.
