%20%CE%91%CC%81%CE%B3%CE%B9%CE%BF%CE%BD%20%CE%9F%CC%81%CF%81%CE%BF%CF%82%20%CE%BA%CE%B1%CE%B9%20%CE%9F%CF%81%CE%B8%CE%BF%CC%81%CE%B4%CE%BF%CE%BE%CE%B7%20%CE%9F%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CF%85%CE%BC%CE%B5%CC%81%CE%BD%CE%B7-1.jpg)
Περιεχόμενα και Εισαγωγή
• Κρίτων Χρυσοχοΐδης, To Άγιον Όρος στα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας (1423/24-1912).
Ιστορικό διάγραμμα
• Μανούσος Ι. Μανούσακας, Οικουμενικοί πατριάρχες στο Άγιον Όρος κατά την τουρκοκρατία (1453-1821)
και τον 16ο αιώνα
• Lidia Cotovanu, Από τις παραδουνάβιες ηγεμονίες στο Άγιον Όρος Επιστροφή
στη διευρυμένη πατρίδα (16ος-17ος αι.)
• Mihailo St. Popović, H χριστιανή σουλτάνα Μάρα Μπράνκοβιτς και οι μονές του Αγίου Όρους
• Aleksandar Fotić, Προσαρμογή και επιβίωση: Η μονή Χιλανδαρίου στην οθωμανική αυτοκρατορία
(15ος-17ος αι.)
• Εka Dughashvili, Η μονή Ιβήρων στο Άγιον Όρος κατά τον 15ο -19ο αιώνα.
Ιστορία, προσκυνητές και χειρόγραφα
• Lidia Evseyeva - Marina Shvedova, Η εικόνα της Θεοτόκου Πορταΐτισσας της μονής Ιβήρων.
Το κειμήλιο του Άθω στη Ρωσία
• Κρίτων Χρυσοχοΐδης, Άθως και Ρωσία (15ος-18ος αι.). Ιδεολογήματα και πραγματικότητες
(Mία προσέγγιση)
• Amfilohije Radović, Η Φιλοκαλική Αναγέννηση του 18ου και του 19ου αιώνα
και οι πνευματικοί καρποί της
• Πασχάλης Μ. Κιτρομηλίδης, Ο Άθως και ο Διαφωτισμός
• Lora Gerd, Στα αρχεία του Αγίου Όρους
• loan Moldoveanu, Πτυχές των σχέσεων των ρουμανικών ηγεμονιών με το Άγιον Όρος
υπό το φως πρόσφατων ερευνών
• T. Α. Isachenko, Αθωνικά θέματα και διηγήσεις στα χειρόγραφα της Ρωσικής
Κρατικής Βιβλιοθήκης
Ο οικουμενικός χαρακτήρας του αθωνικού μοναχισμού αρχίζει να διαμορφώνεται ήδη τον 10ο αιώνα, κατά την ίδρυση του πρώτου μεγάλου κοινοβίου στο Άγιον Όρος, της μονής Μεγίστης Λαύρας, από τον άγιο Αθανάσιο τον Αθωνίτη. Είναι γνωστό ότι ικανός αριθμός μοναχών από διάφορες φυλές και έθνη ασκήτευσαν κοντά στον άγιο, ενώ κάποιοι από αυτούς έγιναν ιδρυτές μονών και μονυδρίων στη χερσόνησο, με αποτέλεσμα, ως τα τέλη του 12ου αιώνα να διαμορφωθεί ο διορθόδοξος χαρακτήρας της μοναστικής κοινότητας. Αυτός γίνεται ιδιαίτερα εμφανής κατά τους παλαιολόγειους χρόνους με την ίδρυση νέων μονών από Βαλκάνιους ηγεμόνες και την εισροή μοναχών που εκπροσωπούν όλους τους λαούς της βυζαντινής κοινοπολιτείας.
Στις αλλογενείς μοναστικές κοινότητες, παλαιές και νέες, η γλωσσική διαφορετικότητα είναι αποδεκτή εφόσον συνδέεται με την καθαρότητα του ορθόδοξου δόγματος και το κοινό ασκητικό ιδεώδες. Σε αυτό συνέβαλε και το πνευματικό κίνημα του ησυχασμού που αναπτύχθηκε αυτήν την εποχή και το οποίο διαπέρασε όλες τις εθνοτικές οντότητες του Άθω, αλλά και πέρα από αυτόν. Ωστόσο, σταθερές προϋποθέσεις παραμένουν η άμεση αναγνώριση της βυζαντινής κεντρικής εξουσίας και η de facto εκκλησιαστική υπαγωγή των μοναστικών κοινοτήτων που φιλοξενούν αλλογενείς μοναχούς στο πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Η τελευταία προϋπόθεση παραμένει απαρασάλευτη έως σήμερα.
Ο οικουμενικός χαρακτήρας του αθωνικού μοναχισμού δεν διαταράσσεται και μετά το 1423/1424 και καθ᾽ όλη τη διάρκεια της μακράς περιόδου της οθωμανικής κατάκτησης του Αγίου Όρους έως το 1912. Αντίθετα, κατά την περίοδο αυτή η οικουμενικότητα της αθωνικής ασκητικής εμπειρίας αναδεικνύεται ακόμη περισσότερο εφόσον οι εθνοτικές διαφοροποιήσεις εντός του Αγίου Όρους γίνονται περισσότερο διακριτές δημιουργώντας το κλίμα ενός ιδιότυπου μοναστικού κοσμοπολιτισμού, όπου εν ονόματι της ορθοδόξου πίστεως, όλοι είναι ευπρόσδεκτοι. Με αυτόν τον τρόπο η επίδραση του αθωνικού μοναχισμού στη διαμόρφωση, αλλά ιδίως στη διατήρηση της εθνοτικής αλλά και της ορθόδοξης πνευματικής φυσιογνωμίας των λαών της Βαλκανικής κατά τα χρόνια της μακράς υπαγωγής τους σε μια αλλόθρησκη και εν πολλοίς καταπιεστική κοσμική εξουσία, υπήρξε καταλυτική. Συγχρόνως, η επιρροή που άσκησε η εξακτίνωση της πνευματικής αίγλης του Αγίου Όρους συνέβαλε στην περιχαράκωση και παγίωση της ορθόδοξης ταυτότητας και των ορθόδοξων λαών έξω από την επικράτεια της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.
Το πλέγμα των σχέσεων του ορθόδοξου κόσμου με τον Άθω αλλά και την αποτύπωση των κοινών αξιακών χαρακτηριστικών της ιδιοπροσωπίας όχι μόνον των λαών της Βαλκανικής, αλλά και των ορθόδοξων λαών πέραν από τα όριά της, που διαμόρφωσε ο αθωνικός μοναχισμός κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας, φιλοδοξεί να αναδείξει ο παρών τόμος με τίτλο: Άγιον Όρος και Οικουμένη. Η ακτινοβολία της μοναστικής πολιτείας στα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας (1430-1912). Ο τόμος αποτελεί μία, κατά το δυνατόν, αντιπροσωπευτική συναγωγή επιστημονικών άρθρων δημοσιευμένων αρχικά σε διάφορες γλώσσες από επιστήμονες που προέρχονται από όλες σχεδόν τους ορθόδοξους λαούς που εκπροσωπούνται στο Άγιον Όρος.
Κάποια κείμενα αναφέρονται σε ενδεικτικά «στιγμιότυπα» της ιστορικής παρουσίας των διαφόρων εθνοπολιτισμικών ομάδων στο Άγιον Όρος κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας φιλοδοξώντας να υπομνηματίσουν τις αμφίδρομες σχέσεις που διατηρούσαν με τις χώρες προέλευσής τους. Άλλα κείμενα εστιάζουν στα πνευματικά κινήματα που αναπτύχθηκαν την ίδια περίοδο και διαδόθηκαν ευρύτατα εκτός του Άθω, ασκώντας βαθύτατη επίδραση στον κοσμικό πνευματικό βίο, ή έχουν ως θέμα την πρόσληψη αλλά και την όσμωση με τα ιδεολογικά ρεύματα που αναπτύσσονται στη Δύση. Τέλος, μια ομάδα κειμένων εισάγει τον αναγνώστη στις απαρχές και την εξέλιξη του γοητευτικού κόσμου των αθωνικών επιστημονικών ερευνών, αναδεικνύοντας το διεθνές ακαδημαϊκό ενδιαφέρον για την ιστορία, τους μοναστικούς θεσμούς, την πνευματικότητα και την τέχνη της αθωνικής μοναστικής πολιτείας. Χάριτες οφείλονται στους ζώντες και κεκοιμημένους συγγραφείς των άρθρων και την Αγιορειτική Φωτοθήκη για την εικονογράφηση τεκμηρίωση του τόμου, καθώς και σε όλους τους συντελεστές που κοπίασαν για την παρούσα έκδοση.
Κρίτων Χρυσοχοΐδης
