Περίληψη / Summary
Νίκος Λιβανός, Εθνοτικές ταυτότητες ταυτοποιήσεις στην κειμενική αναπαράσταση του παρελθόντος του Αγίου Όρους από τον 15ο έως τον 18ο αι.
Το παρόν άρθρο διερευνά τη διαμόρφωση και την αναπαράσταση των εθνοτικών ταυτοτήτων στο πλαίσιο της πολυγλωσσικής μοναστικής κοινότητας του Αγίου Όρους από τον 15ο έως τον 18ο αιώνα. Ενώ οι Αθωνίτες μοναχοί μοιράζονταν μια ενιαία ορθόδοξη χριστιανική ταυτότητα, η μελέτη αυτή εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο συγκεκριμένες θρυλικές αφηγήσεις συνέβαλαν καθοριστικά στη διαμόρφωση και τη διατήρηση διακριτών εθνοτικών δεσμών. Μέσω μιας κειμενικής ανάλυσης των θρύλων για την προέλευση των μονών της Ιβήρων (Γεωργιανό) και της Ζωγράφου (Βουλγαρικό), η εργασία υποστηρίζει ότι αυτές οι ιστορίες λειτούργησαν ως μια μορφή πολιτιστικού νομίσματος στην μεταβυζαντινή εποχή. Δεν ενίσχυσαν μόνο την ιερότητα μιας μονής και τους ισχυρισμούς της για θεία εύνοια, αλλά χρησίμευσαν επίσης ως στρατηγικά εργαλεία για τη νομιμοποίηση της εξουσίας και την προσέλκυση κρίσιμης οικονομικής υποστήριξης από ηγεμόνες στη Γεωργία, τα Βαλκάνια και τη Ρωσία. Η έρευνα καταδεικνύει ότι η εθνοτική ταυτοποίηση στο Άγιο Όρος δεν ήταν στατική, αλλά μια δυναμική διαδικασία, που διαπραγματευόταν μέσω της συνεχούς επανάληψης και προσαρμογής των ιδρυτικών διηγήσεων, οι οποίοι ένωναν τις τοπικές μοναστικές κοινότητες σε μια ευρύτερη, ιερή χριστιανική ιστορία.
This article investigates the construction and representation of ethnic identities within the multi-lingual monastic republic of Mount Athos from the 15th to the 18th centuries. While Athonite monks shared a universal Orthodox Christian identity, this study examines how specific legendary narratives were instrumental in shaping and sustaining distinct ethnic affiliations. Through a textual analysis of the origin legends of the Iviron (Georgian) and Zografou (Bulgarian) monasteries, the paper argues that these stories functioned as a form of cultural currency in the post-Byzantine era. They not only reinforced a monastery's sanctity and claims to divine favor but also served as strategic tools to legitimize authority and attract crucial financial patronage from rulers in Georgia, the Balkans, and Russia. The research demonstrates that ethnic identification on the Holy Mountain was not static but a dynamic process, negotiated through the continuous retelling and adaptation of foundational myths that wove local monastic communities into a larger, sacred Christian history.
